EDİMSEL KOŞULLANMA (SKİNNER) .

EDİMSEL KOŞULLANMA (SKİNNER) . 
Davranışın arkasından davranışı biçimlendirici uyarıcı verilerek yapılan koşullanmadır. Ör: kutu içindeki farenin, yaptığı hareketlerinden birinde pedala bastığında kutunun içine yiyecek verildiğini çözmesi ve acıktığında pedala basması
 Klasik koşullanmadan farklı olarak bilinçli ve kasıtlı hareketlerle ilgilidir.
 Edimsel koşullanma büyük ölçüde Thorndike’nin etki yasasından kaynaklanmıştır.
Edimsel koşullanma ilkeleri 
Skinner davranışın tekrarlanmasını, davranışı izleyen pekiştirme yada cezanın sağladığını düşünmektedir.
 Bir davranışın pekiştirilmesi, tekrar gösterilme ihtimalini arttırır. 
Davranışın biçimlendirilmesinde, kullanılan pekiştireç organizmanın gereksinimlerine uygun olmalıdır.
 Davranış ile davranışa verilen tepki arasındaki süre edimsel koşullanmayı etkiler.
 Edimsel koşullanmada birey daha etkindir, çünkü tüm davranışları çevrenin etkisiyle şekillendirir.

Klasik Ve Edimsel Koşullanmanın Farkları
 Klasik de organizma oldukça pasiftir. Edimselde ise organizmanın aktivitesi vardır.
 Klasik de tepkiye neden olan uyarıcı her zaman bilinirken, edimsel de belirgin değildir.
 Klasik koşullanma refleksif davranışlarla, edimsel koşullanma ise bilinçli ve kasıtlı davranışlarla ilgilenir.
 Klasik koşullanmada ………….uyarı – tepki
Edimsel koşullanmada ………….tepki – uyarı …………… bağı oluşmaktadır.

Edimsel Koşullanmayla İlgili Kavramlar
Biçimlendirme: amaca yönelmeyi ifade eden davranışların pekiştirilmesi. Yani istenen bir davranış ortaya çıkmadığında, alt düzey davranışlara doğru inilmesi, ve o davranışın pekiştirilmesidir.
Zamanlama: koşullanmanın kısa bir süre içerisinde gerçekleşmesi
Kaçınma koşullanması: kaçınma, durum ortaya çıkmadan durumdan uzaklaşmayı ifade eder. Kaçmadan farkı budur. Kaçma, durum ortaya çıktıktan sonra uzaklaşma. Kaçınma koşullanması kendi kendini pekiştiren bir şartlanmadır. Sistematik duyarsızlaştırma gibi tekniklerle ortadan kalkar.
Sistematik duyarsızlaştırma: korku tedavisinde kullanılır. Kişinin korktuğu uyarıcı ile kendisini korkutmayacak derecede karşı karşıya getirilmesidir. Yavaş yavaş bu derece arttırılır.
Sönme: öğrenilen davranışların uzun süre pekiştirilmemesi. Sönmenin hızlanması cezaya bağlıdır.
Genelleme: belli bir uyarıcı ile ortaya çıkan davranış pekiştirildiğinde, organizma bu uyarıcıya benzer uyarıcılara da aynı davranışı gösterir. Buna uyarıcı genellemesi denir.
Ayırt etme: pekiştirilen uyarıcılara gösterilen tepkinin, pekiştirilmeyenlere gösterilmemesidir.
Pekiştirme: bir tepkinin iç veya dış etkenlerle kuvvetlendirilmesidir.

1-Pekiştirme Çeşitleri
Olumlu pekiştirme: (ödül) _ organizmanın içinde bulunduğu duruma hoş bir uyarıcının eklenmesini ifade eder. Doğru cevap için aferin denmesi……
Olumsuz pekiştirme: _ hoşa gitmeyen uyarıcı ortamdan çıkarılarak davranışın yapılma sıklığı arttırılır. Baş ağrısı için ilaç kullanma

Ayrıca;
Pekiştirmeme: organizmanın davranışının görmezden gelinerek, bir süre sonra sönmesinin beklenmesi
Cezalandırma : istendik olmayan davranışlar için, organizmayı rahatsız edici uyarıcı ile karşı karşıya getirmek (
I.tür ceza ) yada hoş bir uyarıcıdan mahrum bırakmak (II.tür ceza)
 I.tür cezada çocuğun dövülmesi, azarlanması
 II.tür cezada çocuktan sevgiyi esirgeme, çocuğun teneffüse çıkarılmaması
NOT: Olumsu pekiştirmede, olumsuz durumdan kurtulmak bireyin kontrolündedir. Cezada ise değil.
Birincil ve ikincil pekiştireçler
1. Birincil pekiştireçler, temel biyolojik ihtiyaçları tatmin eden yada yaşamı tehdit eden doğal pekiştireçlerdir.
 Yiyecek, su ---------------à birincil olumlu pekiştireç
 Elektrik şoku --------------à birincil olumsuz pekiştireç
2. İkincil pekiştireçler, birincil pekiştireçlerle eşleştirilerek pekiştirme gücü kazanan nötr uyarıcılardır.
 Gülümseme, para verme, değer verme----------------àikincil olumlu pekiştireç
 Sinirli bakışlar, kızgın ses tonu----------------------à ikincil olumsuz pekiştireç

Premack İlkesi
Buna göre yapılma olasılığı yüksek davranış, yapılma olasılığı az olan davranışı güçlendirir.
ÖR: “ıspanak yersen, dondurma yiyebilirsin”
Ispanak_ düşük olasılıklı dav.
Dondurma_ yüksek olasılıklı dav.
 Öğrencilerin hangi davranışı çok sık, hangilerini az gösterdiğinin belirlenmesi ve daima az görülen davranışın daha önce yaptırılması gerekir.

Simgesel Ödülle Pekiştirme
 Bu yöntemde olumlu bir davranıştan sonra çocuğa, şeker, oyuncak, sokağa çıkma gibi doğrudan doğruya ihtiyacını karşılayacak bir ödül yerine, yıldız, puan yada kupon verilmesidir.

2-Pekiştirme tarifeleri
a) Aralıksız Pekiştirme:Yapılan her davranışın pekiştirilmesidir. Birey yeni bir davranış kazanırken etkilidir. Ancak bir süre sonra etkisini yitirmeye başlar.
b) Aralıklı Pekiştirme: ikiye ayrılır.
1) Zaman Aralıklı Pekiştirme :
 Sabit zaman aralıklı pekiştirme : Pekiştireçler belli aralıklarla verilir. Pekiştirecin ne zaman verileceği birey tarafından tahmin edilir. Memur maaşı, vize haftası
 Değişken zaman aralıklı pekiştirme : Zaman belli değil, ort. bir zaman belirlenir. Sürekli çalışmayı sağlar. NOT: Davranışta yavaşlama görülmez.
2) Oran Aralıklı Pekiştirme:
 Sabit oranlı pekiştirme: Belli sayıdaki davranıştan sonra pekiştireç verilir. Her 5 problemden sonra verme gibi…..
 Değişken oranlı pekiştirme: Davranış sayısı belli değildir. Ör: 1.pekiştireç 3.davranıştan sonra, 2.pekiştireç 4 davranıştan sonra..gibi kumar makineleri, piyango…..
NOT: Tepki daha uzun süre devam eder.

Olumsuz bir davranışın ortadan kaldırılması
Olumsuz pekiştirme: Olumsuz pekiştirme ile istenmeyen davranışa karşı, istenilen bir davranışın güçlendirilmesi sağlanabilir.
 Sönmesini bekleme: Kazanılan davranıştan sonra pekiştirme yapılmayarak davranışın sönmesine çalışılır.
 Olumsuz davranışın tam tersini pekiştirme: 
Ortamı değiştirme: İstenmeyen davranışı yapan çocuk yada bu davranışa neden olan uyarıcının ortamdan çekilmesi
 Bıktırma: Yoruluncaya kadar aynı davranışı yapmaya zorlamak
 Ceza: İstenmeyen davranışın baskı altına almasıyla birlikte, yapılması gerekenlerle ilgili bilgi vermez.

Edimsel Koşullanmanın Eğitime Yansıması
Pekiştireç, mutlaka doğru davranışı takip etmeli.
 Öğrenci pekiştireci hangi davranıştan sonra aldığını fark etmeli.
 Mümkün olduğunca olumlu pekiştireç kullanılmalı.
 Öğrenci özellikleri göz önünde bulundurulmalı. Çünkü pekiştirecin değeri öğrenciden öğrenciye değişir.
 Pekiştirecin zamanı önemlidir.

Yorum Yaz